Lafı Ağzında Gevelemek: Herkesin Tanıdığı Ama Kimsenin Tam Anlamadığı Bir Deyim
İzmir’de bir kafede oturuyorum, güneş azıcık vurmuş, insanlar bir şekilde hayata tutunmaya çalışıyorlar. Herkesin suratında o klasik “İzmirli olmanın getirdiği rahatlık” ifadesi var. Hava biraz nemli ama buna rağmen ben “Bugün de çok güzel bir gün değil mi?” diyeceğim ama, önceki gün yağmur yağmadı mı diye düşünüyorum. İşte bu, benim hayatımda sıkça yaşadığım bir durum: Lafı ağzımda gevelemek.
Evet, evet! Lafı ağzında gevelemek… Hadi gelin, bu deyimi bir kafede çayı yudumlarken, İzmir’in meşhur çarşılarını gezerken, arkadaşlarla tartışırken nasıl hayatımıza sızdığını ve anlamını keşfedeceğiz.
Lafı Ağzında Gevelemek: Deyim Ne Demek?
“Lafı ağzında gevelemek” deyimi, aslında birinin lafı dolandırarak, gereksiz yere uzatarak söylemesi anlamına gelir. Yani, kişi, derdini anlatmak yerine, sürekli etraftan laf sokar, anlatmaya çalışır ama net bir şey söylemez. Bir bakıma “hemen söyleyiver” derken insanın lafı sürekli olarak geveleyip, bir türlü sonuca varamaması işte bu deyimin tam tanımı.
Siz de benim gibi sıradan bir İzmirliyseniz, en iyi bildiğiniz şeylerden biri, lafı gevelemenin hayatımızda nasıl büyük bir yer kapladığıdır. Hadi, anlatmaya başlayalım.
Kafede Çay İçerken: “Lafı Ağzında Geveleyen” İnsanlar
Bir arkadaş toplantısı… Çaylar gelmiş, fal açılmış, sohbet başlamak üzere. Ben, her zamanki gibi konuyu biraz daha şenlendirmek için (tabii ki şaka yaparken) lafı gevelemeye başlıyorum.
“Ya, aslında biraz daha güneş açarsa belki de denize girmeye giderim. Ama tabii, hava çok nemli. Eğer rüzgar biraz daha azalırsa belki, fakat, aslında denizin suyu biraz soğuk olabilir, ama kesin karar vermek zor…”
Bunu dediğimde, arkadaşlarımın suratındaki ifadeyi görmelisiniz. Hepimiz artık birbirimize bakıyoruz. “Kardeşim, herhalde denize girmeyeceksin! Söylesene ya, bir karar ver!” diye içimden geçiyorum ama tabii sesimi çıkarmıyorum.
İşte bu durum, lafı ağzımda gevelemek deyiminin gerçek yaşamdaki karşılığı. İnsanın sürekli “ama”larla dolu cümleler kurarak bir şeyler anlatmaya çalışması, ama bir türlü derdini anlatamaması.
Gevelemek, Anlatmamak
Gevelemek dediğimiz şey, aslında bazen işin içinden çıkamamaktan kaynaklanır. Örneğin, bir arkadaşınız size hayatını anlatırken, ya da siz ona, bazen öyle uzun uzun anlatırsınız ki, sonunda kimse ne söylediğinizi anlamaz.
“Ya, geçen gün bir şey oldu, çok komikti ama tam hatırlayamıyorum, öyle işte bir şeyler yaşandı, ama neyse…”
Şimdi, düşünün, bu cümleyi bir arkadaşınıza söyleseniz, kesinlikle başı ve sonu olmayan bir hikayeye dönüşür. Hatta arkadaşınız “Tam olarak ne oldu?” diye tekrar sorarsa, tekrar aynı şekilde lafı geveleyerek, hiçbir şey söylemezsiniz.
Lafı gevelemek, aslında bazen kendimize de yapıyoruz. Birini eleştirirken veya bir konuda fikrimizi söylerken, çoğunlukla başkalarının tepkilerinden çekinerek, ya da aslında çok net olmayan bir fikri kabul etmek istemediğimiz için cümleleri sürekli olarak uzatırız.
“Ya, bence o tip aslında biraz şey… Hani, o konuda kesin bir şey söylemek zor ama, işte öyle bir havada gibiydi, ama belki yanlış da anlamış olabilirim, bilmiyorum…”
Bununla kimseyi ikna edemezsiniz tabii ki. Ama işte biz “lafı ağzında gevelemek” deyimini her fırsatta kullanıyoruz, hem de bazen farkında bile olmadan.
İç Ses: “Yine Lafı Gevettin, Kardeşim!”
Hadi bir de bu durumu iç sesle düşünelim.
Ben bir yerde, akşamüstü çayı içerken, bir arkadaşım bana soruyor:
“Yani senin görüşün ne? Bunu nasıl görüyorsun?”
Benim iç sesim bir anda devreye giriyor:
“Ah, şimdi çok kısa ve net bir şey söylemek istemiyorum, yoksa yanlış anlaşılabilirim. O yüzden yine biraz dolaştırayım, sonra belki, belki doğruyu bulurum.”
Ve işte lafı gevelemek devreye giriyor. Cümleler arasında kayboluyorum, insanlara net bir cevap veremiyorum. Dışarıdan bakınca gayet normal gözüksem de, içimdeki ses ise sürekli “Yine lafı geveledin, kardeşim!” diye bağırıyor.
Gevelemeyi Sevmeyen Kişi: Kısa ve Net
Hadi, bir de lafı gevelemeyenleri gözlemleyelim. Yani, o kişi var ya, her şeyi direkt, açık bir şekilde söyler ve sana ne hissettirdiğini hiç düşünmeden, hiçbir şeyi uzun uzun anlatmadan net bir şekilde ifade eder. “Hayır, yapmam” ya da “Evet, bunu yapabilirim” gibi net, kısa ve öz bir cümleyle durumu geçiştirir.
Mesela, bir arkadaşım var, ismini vermek gerekirse, Ahmet. Adam lafı bir kere ağzında gevelemeyi bilmez.
“Ya, Ahmet, bu gece dışarı çıkalım mı?” diye sordum.
“Yok, çıkamam.” dedi. O kadar.
Bunun ardından açıklama yapmadı, ya da niye çıkamayacağını anlatmadı. Kısa, net bir cevap verdi ve rahatladı. Ben de anlamadım, çünkü benim iç sesim şu an karışmış durumda: “Ben ne dedim ki, ya? Bu kadar kısa cevap mı verilir? Tamam, lafı ağzında gevelemeyeyim de, biraz uzatayım!”
Lafı Gevelememenin Avantajları
Bazen kısa ve net olmak, gerçekten hayatı kolaylaştırabilir. Lafı ağzında gevelemeden, karşıya net bir şey söylemek, birisinin beklediği cevabı hemen almak, stres yaratmaz. Hatta genelde bunu yaparak, çevremdeki insanları da rahatlatıyorum.
Ama bazen de “Lafı gevelemek” cidden hayatın tuhaf, komik bir parçası oluyor. Çünkü bir an önce söylemek istediğimiz şeyi düşünmeden bir şekilde dışarıya atabiliyoruz.
Sonuç: Lafı Gevelemek, Gerçekten De Bir Sanat
İzmir’de yaşayan biri olarak, “lafı ağzında gevelemek” deyimini tanımamak mümkün değil. İnsanlar sürekli olarak bir şeyler anlatmaya çalışırken, bazen de hikâyenin başını bile unutabiliyorlar. Ama tam da bu noktada, lafı gevelemenin aslında hayatın bir parçası olduğunu fark ediyorum.
İç sesim ve çevremdeki insanlar arasında bir denge kurarak, bazen lafı gevelemek yerine doğrudan söylemeye karar veriyorum. Ancak, bazen de böyle tuhaf anlar yaşadığımda, aslında lafı gevelemenin de çok eğlenceli bir şey olduğunu kabul ediyorum.
Öyle ya da böyle, lafı ağzında gevelemek deyimi bizimle hep olacak gibi. Biz de bir şekilde bu kelimelerle, ama her seferinde biraz daha anlayarak, hayatımızı şekillendireceğiz.