Düzenle
Boşnak Mantısının Adı Ne? Küçük Bir Mantının Büyük İsmi Peşinde Komik Bir Yolculuk
Bugünkü makalemizde “Boşnak mantısının adı ne” ile ilgili dikkat edilmesi gereken noktaları inceliyoruz.
İzmir’de yaşayan biri olarak şunu fark ettim: İnsanların bazı konularda gösterdiği merak, bazen hayatın en büyük meselelerini araştırıyormuşuz gibi bir ciddiyete dönüşebiliyor. Mesela geçen gün arkadaş grubunda biri “Boşnak mantısının adı ne?” diye sordu. Normalde bu soru iki saniyelik bir internet aramasıyla çözülebilecek bir şey gibi duruyor. Ama bizim masada işler öyle ilerlemedi.
Çünkü biz beş arkadaş, çayın yanında gelen kurabiyenin bile tarihini araştırabilecek insanlarız. Biri “Bu kurabiye neden böyle?” diye sorar, diğeri “Bence eski bir Balkan tarifinden geliyor olabilir” der, ben de içimden “Arkadaşlar, sonuçta şu an elimizde sadece çay ve kurabiye var, Birleşmiş Milletler toplantısı yapmıyoruz” diye geçiririm.
Ama işin komik tarafı şu: Ben de onlardan farklı değilim. Dışarıdan sürekli espri yapan, her şeye gülen biri gibi görünsem de gece yatağa yatınca “Acaba garsona teşekkür ederken ses tonum garip miydi?” diye düşünebilen biriyim. Yani gündüz kahkaha makinesi, gece kendi kendine analiz yapan mahalle filozofu… Böyle bir karakterle Boşnak mantısının ismini araştırmak da doğal olarak küçük bir maceraya dönüştü.
Boşnak Mantısının Adı Ne Diye Sorunca Cevap Nereden Geliyor?
Boşnak mantısının adı genellikle klepe olarak bilinir. Ancak burada küçük bir mutfak sürprizi var. Çünkü Balkan mutfağında “mantı” kelimesi tek bir yemeği ifade etmiyor. Tıpkı İzmir’de “boyoz” deyince herkesin aynı şeyi anlaması gibi, Balkan coğrafyasında da hamur işleri bölgeden bölgeye farklı isimlerle karşımıza çıkabiliyor.
Boşnak mutfağında özellikle bilinen mantı çeşitlerinden biri klepedir. Bu yemek küçük hamur parçalarının içine kıyma konularak hazırlanması ve genellikle yoğurtlu, sarımsaklı soslarla servis edilmesiyle dikkat çeker.
Ama Türkiye’de “Boşnak mantısı” denildiğinde çoğu kişinin aklına farklı bir görüntü gelir. Daha çok küçük küçük katlanan, fırında pişirilen ve üzeri yoğurtla servis edilen Boşnak böreği tarzındaki mantılar da bu isimle anılır.
Yani mesele biraz aile toplantısında “Bu tatlının adı neydi?” diye sormaya benzer. Bir kişi “Şekerpare” der, diğeri “Bizim orada başka isimle bilinir” der. Sonra herkes aynı tatlıdan bahsettiğini fark eder ama tartışma yine de yirmi dakika sürer.
Bir Mantının Peşine Düşen Arkadaş Grubu Hikâyesi
Geçenlerde arkadaşlarla bir kafede otururken konu yemeklere geldi.
— “Boşnak mantısı diye bir şey varmış, adı neymiş onun?” dedi arkadaşım.
— “Boşnak mantısı işte adı,” dedim.
Bana öyle bir baktı ki sanki mutfak tarihine karşı büyük bir saygısızlık yapmışım gibi hissettim.
— “Hayır yani gerçek adı ne?”
İşte o an benim içimdeki araştırmacı ortaya çıktı. Normalde telefonumda yüzlerce gereksiz ekran görüntüsü vardır. Geçen yaz aldığım bir tişörtün fotoğrafı, markette gördüğüm indirim etiketi, neden kaydettiğimi bilmediğim kahve fincanı fotoğrafı… Ama konu Boşnak mantısı olunca ciddi ciddi araştırmaya başladım.
Çünkü bazı yemeklerin sadece adı yoktur. Bir hikâyesi vardır.
Mantı dediğimiz şey aslında sadece hamur ve iç harçtan oluşan bir yemek değildir. Bir evin mutfağını, bir annenin sabrını, bir bayram sabahını, kalabalık sofraları anlatır.
Bazen bir yemek, insana çocukluğunu hatırlatır. Ben İzmir’de büyürken bazı kokuların insanda garip bir etkisi olduğunu fark ettim. Mesela fırından yeni çıkmış bir hamur işi kokusu geldiğinde insanın beyninde hemen eski bir sahne açılır. Sanki yıllardır izlenmeyen bir film yeniden oynar.
Klepe İsmi Nereden Geliyor?
Klepe, Boşnak mutfağında önemli yere sahip geleneksel yemeklerden biridir. Küçük hamur parçalarının hazırlanması ve içinin doldurulması mantı kültürüyle büyük benzerlik gösterir.
İsmin kökeni konusunda farklı yorumlar bulunabilir. Balkan mutfağı zaten birçok kültürün birleştiği büyük bir sofra gibidir. Osmanlı mutfağının etkileri, yerel Balkan gelenekleri ve bölgesel tarifler zaman içinde birbirine karışmıştır.
Bu yüzden bir yemeğin “sadece şu ülkeye aittir” diye keskin çizgilerle ayrılması her zaman kolay değildir.
Aslında yemekler biraz insanlar gibidir. Kimlikleri vardır ama sürekli birbirlerinden etkilenirler. İzmir’de yaşayan biri olarak bunu çok iyi bilirim. Mahallede herkesin farklı bir hikâyesi vardır ama aynı sokakta yan yana yaşarız.
Boşnak mantısı da böyle bir yemek. Bir tarafta Balkanların gelenekleri, diğer tarafta Anadolu sofralarının sıcaklığı vardır.
Boşnak Mantısı ile Türk Mantısı Arasındaki Tatlı Rekabet
Türk mantısı deyince aklımıza genellikle Kayseri mantısı gelir. Minik minik kapanmış hamurlar, yoğurt, sos ve üzerine dökülen tereyağı…
Kayseri mantısı biraz “detaycı insan” gibidir. Her parçası özen ister.
Boşnak mantısı ise biraz daha farklı bir karakter taşır. Daha büyük parçalarla hazırlanabilen, fırın dokusunu öne çıkaran çeşitleri vardır.
Bunu arkadaş grubuna benzetiyorum.
Bir arkadaş vardır, her şeyi planlar:
“Akşam sekizde buluşalım, önce şuraya gideriz, sonra bunu yaparız.”
Bir arkadaş vardır:
“Çıkalım, bir şeyler olur.”
Mantılar da biraz böyle. Biri düzenli ve küçük, diğeri daha rahat ve farklı bir tarzda.
Ama ikisinin de ortak noktası şudur: Sofraya geldiğinde herkes mutlu olur.
Boşnak Mantısı Yerken İnsan Neden Mutlu Olur?
Bence bazı yemeklerin gizli bir psikolojisi var.
Mesela yalnız başınıza hızlıca yediğiniz bir sandviç ile büyük bir sofrada paylaşılan bir yemek aynı etkiyi bırakmaz.
Boşnak mantısı da bana göre sohbet yemeğidir.
Çünkü böyle yemekler aceleye gelmez.
Bir tabak gelir, insanlar önce bakar.
“Bunu kim yaptı?”
“Nasıl yapılıyor?”
“İçinde ne var?”
Derken yemek sadece yemek olmaktan çıkar.
Bir sohbet başlatıcısına dönüşür.
Ben bazen kendi hayatımı da böyle düşünüyorum. Dışarıdan bakınca her şeyi kolay yaşayan biri gibi görünebilirim. Arkadaş ortamında sürekli espri yaparım, kimse sıkılmasın diye ortaya bir laf atarım. Ama eve dönünce bazen gün içinde söylediğim bir cümleyi tekrar tekrar düşünürüm.
“Acaba fazla mı konuştum?”
“Acaba şaka komik miydi?”
Sonra kendime gülerim.
Çünkü insan bazen kendi beyninin yaptığı gereksiz toplantılara hayran kalıyor.
Beynim:
“Bugün 15 yıl önce söylediğin bir cümleyi tekrar değerlendirelim.”
Ben:
“Abi gerçekten şu an bunun zamanı mı?”
Beynim:
“Evet, gündemimiz yoğun.”
Boşnak Mantısının Adını Bilmek Neden Önemli?
Bir yemeğin gerçek adını öğrenmek sadece bilgi sahibi olmak değildir. O yemeğin arkasındaki kültürü anlamaktır.
Boşnak mantısının adının klepe olduğunu bilmek, sofraya gelen yemeğe başka bir gözle bakmayı sağlar.
Çünkü bazen küçük bilgiler büyük bağlar kurar.
Bir arkadaşınız “Benim ailem bunu farklı yapıyor” dediğinde sohbet başka bir yere gider.
Bir tarif konuşulur.
Bir anı paylaşılır.
Bir mutfak hikâyesi anlatılır.
Ve fark etmeden insanlar birbirine yaklaşır.
Günümüzde herkes hızlı yaşıyor. Telefon bildirimleri, işler, koşturmalar derken bazen bir tabağın başında birkaç dakika durmayı unutuyoruz.
Halbuki bir yemek bazen insana “Buradasın, biraz yavaşla” diyebilir.
Son Lokmada Kalan Düşünce
Boşnak mantısının adı ne diye sorulduğunda verilecek en bilinen cevaplardan biri klepedir. Ancak bu yemeğin hikâyesi sadece isminden ibaret değildir.
Onun içinde Balkanların kültürü, aile sofralarının sıcaklığı ve farklı mutfakların birbirine dokunan izleri vardır.
Benim içinse bu küçük araştırmanın en güzel tarafı şuydu: Bazen çok basit görünen bir soru, insanı güzel hikâyelere götürebiliyor.
Bir mantının adını öğrenmek için çıktığım yolculukta aslında insanların yemeklerle kurduğu bağı düşündüm.
Çünkü bazı yemekler sadece doyurmaz.
Hatırlatır.
Bir evi, bir sohbeti, bir kahkahayı…
Ve bazen de İzmir’de oturup arkadaşlarıyla çay içerken “Şu Boşnak mantısının adı neydi?” diye başlayan bir muhabbeti.
“Boşnak mantısının adı ne” konusundaki yazımızı okuduğunuz için teşekkür ederiz. Saralnakliyat olarak sizlere her zaman kaliteli içerik sunmaya devam edeceğiz.